17 de mayo de 2013

Wikipedia en español supera el millón de artículos

Este 16 de mayo de 2013, la comunidad de Wikipedia en español anunció un nuevo récord de edición, cuando «La enciclopedia libre» superó la barrera del millón de artículos.

Wikipedia es la enciclopedia más grande, más actualizada y de más rápido crecimiento en todo el mundo, caracterizada por ser libre, multilingüe y escrita únicamente por voluntarios de todo el mundo, que trabajan en forma colaborativa. Actualmente cuenta con más de 25 millones de artículos en 271 idiomas. Solo Wikipedia en español recibe cerca de 2 millones de visitas por hora, y es la segunda versión de la enciclopedia con más usuarios: hoy cuenta con 16 590 usuarios activos. Es uno de los sitios más visitados de Internet, con lectores que van desde estudiantes y docentes, hasta periodistas, políticos, científicos, artistas y gente de la comunidad civil.

La tecnología wiki es lo que permite que sus artículos pueden ser modificados por cualquier persona mediante un navegador web. Sus contenidos están bajo la licencia libre Creative Commons Atribución-CompartirIgual 3.0, que posibilita a los usuarios copiar y modificar el trabajo de terceros, basándose en un principio conocido como copyleft. La base de datos, además, puede ser descargada gratuitamente. Pero el proyecto no se trata solamente de tomar la información necesaria. La enciclopedia funciona gracias a que millones de colaboradores dedican incontables horas de su tiempo libre a mejorar el contenido disponible en la web, desde corregir errores tipográficos, gramaticales y ortográficos, hasta extender artículos y crear nuevas entradas sobre personajes, lugares e hitos históricos desconocidos.

Es en este espíritu de colaboración que, a pocos días de cumplir 12 años, Wikipedia en español ha superado el hito del millón de artículos. No se trata solo de un millón de entradas diferentes, sino del trabajo conjunto de cientos de miles de personas en todo el mundo de habla hispana que, con su contribución individual, aportan a la creación de un proyecto colectivo que está en permanente actualización. Los editores provienen de diversos puntos del globo, de las más variadas profesiones, edades y culturas. Muchos de ellos ya no editan más, otros permanecen como colaboradores pero, invariablemente, todos dejan un poco de sí mismos como legado para la humanidad.

Wikipedia es fiel reflejo del dinamismo del saber y del mundo moderno, uno de los mayores logros de la sociedad del conocimiento. Es una enciclopedia viva.

Texto tomado de Wikipedia:Anuncio del artículo 1 000 000, bajo licencia CC-BY-SA 3.0.

26 de abril de 2013

O fito dos concellos de Galicia na Galipedia

Español

El pasado día 24 de marzo la Galipedia superó un pequeño hito en su historia, todos los artículos de ayuntamientos de Galicia tienen al menos una foto. Esto ha sido posible gracias a la colaboración de todos los editores del proyecto pero también a la liberación de imágenes en otros proyectos como Flickr y Panoramio. El grupo de Flickr "Galiza. Dominio Público" (http://www.flickr.com/groups/galiza_dominio_publico/) es una de las fuentes de estas fotografías, en este grupo todas las imágenes que se suben deben tener una licencia libre compatible con los proyectos de la Fundación Wikimedia.

Las wikipedias no se construyen únicamente editando y creando artículos, para aumentar su calidad también es necesario crear e incluir fotos en los mismos con lo que es otro tipo de colaboración importante en los proyectos.

La mayoría de estas fotos se alojan en el repositorio central de las Wikipedias, Wikimedia Commons, donde se organizan y revisan, un repositorio que ya supera los 16 millones de ficheros.

A Coruña, Casa do Concello. Fotografía de María José Martins. Bajo licencia CC-BY 2.0

Galego

O pasado día 24 de marzo a Galipedia superou un pequeno fito na súa historia, todos os artigos de concellos de Galicia teñen polo menos unha foto. Isto foi posible grazas á colaboración de todos os editores do proxecto pero tamén á liberación de imaxes noutros proxectos como Flickr e Panoramio. O grupo de Flickr "Galiza. Dominio Público" (http://www.flickr.com/groups/galiza_dominio_publico/) é unha das fontes destas fotografías, neste grupo todas as imaxes que se soben deben ter unha licenza libre compatible cos proxectos da Fundación Wikimedia.

As wikipedias non se constrúen unicamente editando e creando artigos, para aumentar a súa calidade tamén é necesario crear e incluír fotos nos mesmos co que é outro tipo de colaboración importante nos proxectos.

A maioría destas fotos alóxanse no repositorio central das Wikipedias, Wikimedia Commons, onde se organizan e revisan, un repositorio que xa supera os 16 millóns de ficheiros.

Elisardo

15 de abril de 2013

Crónica do 10º aniversario da Galipedia en Santiago de Compostela

O pasado día 9 de marzo de 2013 celebramos o décimo aniversario da Galipedia cunha serie de conferencias nas que os relatores nos presentaron diferentes temas. O día foi de doble celebración xa que ademais dos dez anos celebramos que o proxecto superara os 100.000 artigos tan só 3 días antes.

O programa era moi completo e metémonos de cheo nel coa intervención de Jose Manuel Abuín, técnico do CESGA, que estivo a contarnos as interioridades do proxecto WikiSkills, un proxecto europeo que tenta buscar xeitos de utilizar as wikis como ferramenta para a educación. Comentounos algúns detalles dos obradoiros que fixeron para introducir os wikis no eido da educación e algúns dos resultados iniciais que obtiveron.

Continou as charlas o noso Agremon, si, o noso primeiro bibliotecario, que nos contou algunhas ideas propias sobre o proxecto, algúns detalles curiosos sobre a historia da Galipedia e o seu nome, e todo isto coma se estivesemos tomando un café entre colegas.

Despois da súa intervención falounos Manuel Gago, o director de culturagalega.org e creador do blog Capítulo 0. Comentou as interaccións entre os persoeiros da cultura galega dos últimos séculos e a súa concentración en pequenas vilas, en oposición á concentración en grandes urbes que se deu noutras comunidades, pero sempre coa necesidade dun contacto e masa crítica, que relacionou co que pode significar internet para a cultura galega. Falou das súas experiencias dentro do estudo da arqueoloxía galega e a súa relación con Internet, e comentounos a falta de información en certas áreas xeográficas, sobre todo nas áreas do interior de Lugo e Ourense, en contraposición coas do arco Atlántico. O mesmiño que nos pasa na Galipedia, vamos.

Despois dun pequeno descanso tocoulle a vez a Javier de la Cueva, avogado experto en propiedade intelectual. Javier falounos da orixe da avogacía xa no Fedro de Platón, do procomún e da ausencia na Agenda Digital para España de ningún apartado sobre software libre, entre outras cousas.

Ó final por causas de forza maior non puidemos realizar a mesa redonda de empresas con licenza libre, pero iso permiteunos concentrarnos con máis calma nas outras charlas que se fixeron.

Estas charlas foron grabadas co permiso de tódolos participantes e en breve estarán dispoñibles en Wikimedia Commons.

Crónica escrita por Elisardojm

9 de abril de 2013

I Concurso de edición Vicente Nebrada o la danza en 2.0

Pienso que todo el universo wiki es una gran herramienta, y he buscado la manera de unirlo con lo que hago en la vida no virtual. Desde hace más de 15 años he ido construyendo un archivo documental sobre la vida de Vicente Nebrada, uno de los principales bailarines y coreógrafos venezolanos, con quien trabajé muchos años. Este archivo contiene una hemeroteca bastante amplia, fotografías —tanto personales como profesionales—, documentos personales y cartas, una pequeña biblioteca, discoteca y videoteca, además de libros sobre la danza en general. Este material me ha tomado años conseguirlo, ordenarlo y, en muchos casos, restaurarlo, y ha estado a disposición de los que lo han solicitado, con la limitante de que, al no estar digitalizado, los interesados tenían que trasladarse hasta mi casa para tener acceso al material. Nunca se cobró por el material entregado, fotocopias en su mayoría, ni tampoco por el tiempo dedicado a cada usuario, a cada tesista, a cada investigador. La única condición era que se respetaran los derechos de autor del material que se ponía a la disposición.

Ballet Nuevo Mundo de Caracas. “Oro, mar y sangre”, coreografía de Brixio Bell. Septiembre de 2011. Foto de Laura Fiorucci bajo licencia CC-BY-SA 3.0

Como la memoria es frágil y el recuerdo volátil e inestable, no tener a Nebrada presente en el quehacer diario del arte en Venezuela hará que las nuevas generaciones de bailarines no lo conozcan y todo su legado quede en el olvido. Como parte de la generación que trabajó junto al maestro y que entendió la valía de su herencia artística, me negué a que el paso del tiempo borrara parte de nuestra historia y nuestra identidad, y decidí ponerlo todo en línea. Unido a esto, el darme cuenta de que en Venezuela no hay casi registros en papel sobre nuestros creadores, sobre lo que se hace en el área de la danza —ni hablar de registros en línea— me impulsó a...

El año pasado compré un dominio:vicentenebrada.com; mi idea era poner en él lo que yo llamo "el Archivo Nebrada", liberando con licencia CC BY-SA lo que la ley venezolana me permitiera, y colocando licencias restrictivas al resto del material, pero sin dejar de subirlo a la web.

Como soy colaboradora de Wikipedia desde hace muchos años (ya son siete), estaba acostumbrada al sofware MediaWiki, amigable y cómodo; le pedí a Wilfredo (miembro de Wikimedia Venezuela) que instalara ese software en ese lugar... lo hizo y no me cobró. Mi amigo incondicional, José Emilio (conocido por todos como -jem- y Secretario de Wikimedia España), es mi webmaster y me ha socorrido muchas veces con los ajustes en el panel de control; cada vez que trata de explicarme me quedo en off y le digo «pirouette en attitude derrière en dedans». Tampoco me cobra, hacemos «trueque». He estado digitalizando los fondos, desde el escaneado del material en papel hasta la conversión de cintas de Beta y VHS a DVD, y, mientras escaneo, subo a ese sitio.

Pero soy soñadora, y haciendo los artículos me decía: «Qué mal se ve este enlace en rojo», «los vestuaristas e iluminadores deberían tener su biografía», «no puedo dejar fuera a los bailarines», «los directores de orquesta», «los diseñadores de escenografía»... y la idea se está expandiendo como el Big Bang.

Ballet Nuevo Mundo de Caracas. “Secretos de un amor oscuro”, coreografía de María Rovira. Septiembre de 2011. Foto de Laura Fiorucci bajo licencia CC-BY-SA 3.0

Este hermoso proyecto es titánico y no puedo sola. Pero mi mundo no virtual en Venezuela casi no «ataca» los artículos de danza y mi mundo wiki no sabe del tema; creo que soy el único editor o editora venezolana de Wikipedia en español que está en esta área. Así que llamé a Superman, al Hombre Araña, al Chapulín Colorado y a la Mujer Maravilla...

He creado otra wiki y allí haré el I Concurso de edición VicenteNebrada, como una manera de ir aumentando los artículos de danza.

Ahora se preguntarán: «¿Por qué no lo haces en Wikipedia?»... Porque deseo que también participe gente que no es del medio wiki, usuarios que no tienen idea ni del software, ni de las normas, ni del manual de estilo, ni de WP:PVN o WP:PBF, ni de nada, y quiero que estén en un sitio en donde solamente se haga el concurso, para que estén cómodos con un nombre que conocen y un grupo de administradores dedicados exclusivamente a ellos. Posteriormente esos artículos, que serán CC BY-SA 3.0 serán pasados a vicentenebrada.com y también (cómo pensar otra cosa), en los casos en que sea factible, a nuestra casa madre, Wikipedia en español.

El Concurso iniciará el 31 de marzo; en el enlace está todo. Todos pueden participar, sin importar el lugar de residencia.

Hago una invitación especial a mi familia wikimedista. Todo este proyecto es sin fines de lucro y busca promover el conocimiento libre, que es un objetivo que todos nosotros compartimos.
Para quien quiera y pueda darle mayor difusión, enlazo hoja informativa.

Se les quiere,

Laura Fiorucci

6 de marzo de 2013

Seminario sobre Wikimedia Commons

El próximo día 13 de marzo de 2013, tendrá lugar en el Salón de Grados (derecho) de la Facultad de Jerez "Ciencias Sociales y de la Comunicación", el seminario "Contenidos libres en Wikimedia Commons", enmarcado dentro del "Proyecto UCAC2 (University of Cádiz Animating Concepts for Commons)".
Su objetivo es involucrar a los alumnos en la creación de contenidos multimedia libres con fines educativos, a la par que realizan un trabajo en comunidad que satisface las necesidades de un ámbito de aplicación concreto y dan a conocer sus obras y capacidades.

Se desarrollará de 11 a 13, coincidiendo con el horario de la asignatura "Herramientas Multimedia y Animación" (cuyos profesores son los precursores del seminario) para que sus alumnos puedan asistir. Independientemente, este evento es abierto para cualquier persona interesada. En el seminario se hablarán de los siguientes temas:
  • ¿Qué es el Proyecto UCAC2 (University of Cadiz Animating Concepts for Commons)
  • Licencias
  • Ideas para contribuir con elementos multimedia en Wikipedia
  • ¿Cómo se comienza una animación?
  • Rúbricas y seguimiento del proyecto
  • Guía de publicación en Commons
Este proyecto está respaldado por la Oficina de Software Libre y Conocimiento Abierto de la UCA (OSLUCA) y colabora con WikiArS y Wikimedia España. Y está incardinado en el Proyecto de Innovación Docente: Desarrollo de materiales multimedia libres de carácter enciclopédico: Del aula a Wikimedia Commons, de la Convocatoria de Proyectos de Innovación y Mejora Docente para el curso 2012/2013 de la UCA (proyecto con código PI_13_008).

22 de febrero de 2013

Numérisation des documents historiques


Texte de Josep Matas, avocat [ www.legalment.cat ], sur la numérisation de documents historiques, l’accès publique à ceux-ci et leurs conditions d’utilisation.

Les archives, bibliothèques et centres de documentation ont assumé comme l’une de leurs missions principales de numériser ses fonds et de les rendre accessibles au public via Internet. Des initiatives individuelles de quelques institutions, ou des programmes collaboratifs comme Europeana ou Memoria Digital de Catalunya, déversent quotidiennement sur la Toile des milliers de documents, une avalanche merveilleuse d'information qui, cependant, soulève de nombreuses questions du point de vue technologique et des critères méthodologiques, ainsi comme sur la façon de l'offrir au public. La dernière question est le sujet de ce court texte. C’est une demi-douzaine de billets tirés de l'observation de l'information qui accompagne habituellement les images des documents numérisés qui sont diffusées sur le réseau par ces programmes. Ces commentaires portent principalement sur des documents historiques.

1 – Il ne faut réserver des droits que quand il y a des droits à réserver
Dans de nombreux cas, la présentation d’images s’accompagne de mentions de réserve de droits et de limitation des usages. Parfois on utilise le symbole © et parfois les limitations s’expriment avec un avertissement du style "tous droits réservés". Ces indications sont souvent incorrectes, en particulier dans le cas des documents anciens. Rappelons que tous les documents ne méritent pas la protection accordée par les lois de propriété intellectuelle. De nombreux documents (administratifs ou des normes, par exemple) n'ont pas ladite protection. D’autres qui pourraient l’avoir (correspondance, cartes, dessins, textes littéraires, photos...) peuvent se trouver déjà dans le domaine public et être donc librement utilisables. Par conséquent, avant d’indiquer que certains droits sont réservés, il faut vérifier si vraiment des droits à réserver existent. Sinon il faut indiquer explicitement qu’ils ont utilisables librement.

2 – La numérisation d'un document ne donne pas de droits à celui qui la fait
En complément de ce qui a été dit dans le premier point, il n'est pas correct de s’octroyer des droits sur les reproductions. Nous avons observé des cas où l’on limite l’utilisation des documents en invoquant des droits non pas sur le document originel mais sur les reproductions, ce qui est erroné car les reproductions mécaniques ne confèrent aucun droit susceptible de protection. Il n’y a de droits d’auteur ni pour l’établissement (archive, bibliothèque…) qui la réalise ni pour une société tiers contractée pour cela.

3 - Ne pas utiliser les licences Creative Commons en vain
J'ai souvent lu des notices d'autorisation d’utilisation de documents seulement pour la recherche, l'enseignement ou l'étude, en interdisant l’utilisation commerciale. Parfois cette information se résume en utilisant une licence CreativeCommons. Bien qu'il soit sans doute motivé par le désir d'encourager l'utilisation de ces documents, il est nécessaire d'insister sur l'importance de vérifier d'abord s'il y a des droits à protéger, comme indiqué au point nº1. Même dans le cas où il y en aurait, il faudrait vérifier s’il est adéquat d’établir des telles limitations. Si les droits appartiennent à l’établissement ou à son institution de tutelle, par exemple, on peut choisir d’autoriser l’utilisation libre. En d’autres mots, interdire l’utilisation commerciale n’est pas indispensable ; en réalité l’autorisation est en conformité avec les politiques de réutilisation des informations promues par la Directive 2003/98/CE. Enfin, utiliser de façon inadéquate une licence Creative Commons peut être , en plus d’incorrect, tout à fait contradictoire avec les buts d’ouverture et de favorisation de l’utilisation libre qui sont précisément la raison d’être de ces licences.

4 - Filigranes, non merci
Si les documents sont librement utilisables ils ne doivent pas être protégées par des filigranes. Ils font déjà partie du patrimoine commun et il n’a pas de sens de compliquer leur téléchargement et utilisation, ou d’y apposer le nom de l’établissement. Sur cette question, qui est plus complexe que cela puisse paraître, il faut suivre la Recommandation 2011/711/UE qui préconise de «limiter le recours à des filigranes ou d’autres mesures de protection visuelle envahissants qui rendent le matériel numérisé du domaine public moins facile à utiliser» (Recommandation 5c).

5 – Tout en échange d’une citation
L’utilisateur qui souhaite utiliser la reproduction [d’un document], à n’importe quel fin, doit être prié de citer la référence du fond ou de la collection ainsi comme l’établissement. En plus d’être le plus rigoureux professionnellement, la citation permettra à d’autres utilisateur de consulter et utiliser à leur tour ce document ou d’autres. Une bonne pratique dans ce sens apportera également davantage de valeur à son propre travail. Par conséquent, dans l’intérêt des citoyens et de l’établissement même, il faut insister sur cette recommandation et la rendre bien visible.

6 – Laisser à l’utilisateur apporter de l’information
La présentation des fonds et des collections sur le web devrait toujours permettre de contribuer, de façon directe et simple. L'expérience permet de conseiller de limiter la possibilité de laisser des commentaires aux utilisateurs préinscrits, même avec une contribution de très peu de données à caractère personnel (nom d'utilisateur et adresse email). Un espace pour compléter ou enrichir les informations fournies dans le document, corriger ou ajouter des attributs et des références, est un outil de coresponsabilité dans le traitement du patrimoine documentaire, et une source d'information importante pour l’établissement qui préserve le document. Cela peut aussi être un bon canal à travers lequel l’utilisateur puisse informer de l’utilisation (publication, par exemple) qu’il a pu faire du document.

Ce texte est publié selon les termes de la licence
Creative Commons Attribution 3.0-es

Josep Matas 2013 - Traduction par Hispalois 2013

Quiconque peut librement reproduire et créer des œuvres dérivées citant
l'auteur.
http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/es

Les considérations légales sont basés sur le cadre juridique espagnol qui, bien qu'il ait équivalence avec les autres signataires de conventions internationales sur le droit d'auteur, a ses spécificités.

Ce texte est également disponible en castillan dans ce blog et en
catalan dans sa publication originale dans le blog de ​​l'auteur.


17 de febrero de 2013

Digitalizar documentos históricos



Texto de Josep Matas, abogado [ www.legalment.cat ], sobre la digitalización de documentos históricos, el acceso público a ellos y sus condiciones de uso.
 

Los archivos, bibliotecas y centros de documentación han asumido como misión fundamental digitalizar sus fondos y ponerlos a disposición del público a través de Internet. Iniciativas individuales de centros, o programas cooperativos como por ejemplo Europeana o Memoria Digital de Catalunya, vuelcan diariamente a la red miles de documentos, un alud maravilloso de información que, no obstante, plantea muchas cuestiones desde el punto de vista tecnológico y de criterios metodológicos, y también sobre la forma de ofrecerlo a los ciudadanos. A esta última cuestión se refiere este breve texto. Son media docena de notas que nacen de la observación de la información que suele acompañar a las imágenes de los documentos digitalizados que se difunden desde la red a partir de estos programas. Estos comentarios se refieren sobre todo a los documentos históricos.


1 - Hay que reservar derechos sólo cuando hay derechos a reservar
En muchos casos, en la presentación de las imágenes, se incorporan referencias de reserva de derechos y de limitación de usos. A veces se utiliza el símbolo © y en otras ocasiones las limitaciones se expresan con un texto que advierte del estilo “reservado todos los derechos”. Estas indicaciones son a menudo incorrectas. Lo son especialmente si se trata de documentos antiguos. Recordemos que no todos los documentos merecen la protección que otorga la normativa de propiedad intelectual. Muchos documentos (los de carácter administrativo o las normas, por ejemplo) no tienen esta protección. Otros que podrían tenerla (epistolarios, cartografía, dibujos, textos literarios, fotografías...) pueden estar ya en dominio público, o sea ser libremente utilizables. Por lo tanto, antes de indicar que se reservan derechos debe verificarse si existen realmente derechos a reservar. Si no los hay debe remarcarse que son libremente utilizables.

2 - La digitalización de un documento no otorga derechos a quien la ha realizado
Complementando lo dicho en el primer punto, no es correcto atribuirse derechos sobre la reproducción. En algunos casos hemos observado que se limitan usos de los documentos indicando que hay derechos no tanto sobre el documento original sino sobre las reproducciones, afirmación que es errónea porque las reproducciones mecánicas no otorgan derechos susceptibles de protección. No hay derechos de propiedad intelectual ni para el centro (archivo, biblioteca…) que la efectúa ni para la empresa externa que haya podido ser contratada al efecto.

3 - No utilizar las licencias Creative Commons en vano
He leído en muchas ocasiones indicaciones de autorización de uso de los documentos sólo para fines de investigación, docencia o estudio, y de exclusión de uso para fines comerciales. En algunos casos esta información se sintetiza utilizando una licencia CreativeCommons. Aunque se hace probablemente con la voluntad de favorecer el uso de estos documentos, es preciso insistir en la importancia de verificar primero si existen derechos a proteger, como se indicaba en el punto 1. Incluso en el caso que existieran habría que ver si es correcto establecer estas limitaciones. Si los derechos son propios del centro o de la institución titular del mismo, por ejemplo, puede optarse por autorizar el libre uso. En otro sentido, prohibir la utilización con fines comerciales tampoco es imprescindible; en realidad es acorde con las políticas de reutilización de la información promovidas por la Directiva 2003/98/CE. En definitiva, utilizar inadecuadamente una licencia Creative Commons, además de incorrecto puede ser absolutamente contradictorio con los fines de apertura y de favorecer el libre uso que son, precisamente, la razón de ser de estas licencias.

4 - Marcas de agua, no gracias
Si los documentos son libremente utilizables no deberían estar protegidos con marcas de agua. Ya son patrimonio de todos y no tiene ningún sentido dificultar su descarga y utilización, o marcarlos con la referencia del centro. Sobre esta cuestión, que es más compleja de lo que aparentemente puede parecer, debemos seguir la Recomendación 2011/711/UE que pide evitar "medidas para limitar el uso de marcas intrusivas u otras medidas de protección visual que dificulten la utilización del material digitalizado de dominio público" (Recomendación 5.c).

5 - Todo a cambio de una cita
Al usuario que quiera utilizar la reproducción, cualquiera que sea su uso, se le debe pedir que cite la referencia del fondo o colección y del centro. Además de ser lo más adecuado si quiere trabajar con rigor, su cita permitirá que otros usuarios accedan y utilicen este u otros documentos. Una buena práctica en este sentido aportará también más valor a su trabajo o al uso que le dé. Por tanto, a interés de los ciudadanos y también del propio centro, hay que insistir y hacer muy visible esta recomendación.

6 - Que el usuario aporte información
La presentación de los fondos y colecciones en la web debería permitir siempre hacer aportaciones, de manera fácil y directa. La experiencia permite aconsejar que los comentarios puedan subirlos sólo los usuarios que se registren previamente, aunque sea con una aportación de datos personales muy mínima (nombre usuario y dirección electrónica). Un espacio para completar o enriquecer la información que aporta el documento, corregir o incorporar atribuciones y referencias, es una herramienta de corresponsabilización en el tratamiento del patrimonio documental, y una fuente de información importante para el centro que custodia el documento. Este puede ser también un buen canal por medio del cual el usuario informe del uso (publicación, por ejemplo) que haya podido hacer del documento.




Este texto se publica bajo los términos de la licencia
Creative Commons Reconocimiento 3.0-es
Cualquiera es libre de reproducirlo y de crear obras derivadas citando su autor.
http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/es/

Este texto también está disponible en francés en este mismo blog y en catalán en su publicación original en el blog del autor.